Sỏi thận là một trong những bệnh lý phổ biến ảnh hưởng đến hệ tiết niệu, đặc biệt thường tái phát ở những người có cơ địa dễ hình thành sỏi. Trong số các biện pháp hỗ trợ phòng ngừa sỏi thận, việc sử dụng chanh tươi – một loại quả gần gũi, rẻ tiền và giàu dinh dưỡng.
Chanh – Vị thuốc quý trong dân gian
Theo suckhoedoisong, chanh (tên khoa học Citrus limonia Osbeck hoặc Citrus aurantifolia), thuộc họ Cam (Rutaceae), là cây ưa sáng, sinh trưởng tốt ở vùng nhiệt đới như Việt Nam. Không chỉ là gia vị quen thuộc trong bữa ăn hàng ngày, các bộ phận của cây chanh như lá, vỏ quả, hạt và đặc biệt là dịch quả đều có giá trị y học.
Lá chanh: Vị cay ngọt, tính ôn; thường dùng làm thuốc chữa cảm cúm, ho, kích thích tiêu hóa.
Quả chanh: Vị chua ngọt, tính bình; có tác dụng sinh tân dịch, giải khát, hóa đàm, giải nhiệt.
Dịch quả chanh tươi thường được sử dụng để pha nước uống, tăng hương vị món ăn và hỗ trợ tiêu hóa.
Ngoài ra, toàn bộ quả chanh – bao gồm vỏ, dịch và hạt còn có tác dụng đáng kể trong việc phòng ngừa sỏi thận, đặc biệt là sỏi vô cơ.
Sỏi thận được chia làm hai nhóm chính: Sỏi vô cơ và sỏi hữu cơ, trong đó sỏi canxi oxalat – một dạng của sỏi vô cơ – chiếm đến 85-90% tổng số ca mắc.
Sỏi vô cơ (sỏi canxi): Hình thành do lắng đọng các khoáng chất như oxalat, phosphate, carbonate. Có thể gây đau quặn thận, đái ra máu, thậm chí ảnh hưởng đến chức năng thận nếu không điều trị kịp thời. Dù đã tán sỏi hoặc phẫu thuật lấy sỏi, người bệnh vẫn có nguy cơ cao tái phát trong vòng 5 năm nếu không có biện pháp phòng ngừa.
Sỏi hữu cơ: Bao gồm sỏi uric, sỏi cystin, sỏi struvite (do nhiễm trùng niệu), chiếm khoảng 10-15%. Chanh không có tác dụng phòng ngừa trực tiếp đối với nhóm sỏi này.
Theo các chuyên gia, một trong những cách hiệu quả để phòng ngừa sỏi canxi là citrat hóa nước tiểu – tức làm tăng hàm lượng citrate, một chất có khả năng ngăn canxi kết tinh thành sỏi. Và chanh chính là nguồn cung cấp acid citric tự nhiên dồi dào nhất, giúp ngăn ngừa hình thành sỏi hiệu quả.
Cách dùng chanh để phòng ngừa sỏi thận
Để tận dụng tối đa lợi ích của chanh trong việc ngăn ngừa sỏi thận, bạn có thể áp dụng phương pháp sau:
Nguyên liệu: Quả chanh tươi (có thể sử dụng cả vỏ, hạt và dịch quả). Mật ong nguyên chất.
Cách thực hiện: Cắt nhỏ quả chanh, bao gồm cả vỏ và hạt. Cho chanh và một lượng mật ong vừa đủ vào máy xay sinh tố. Xay ở mức lớn nhất trong khoảng 150 giây. Cho hỗn hợp vào lọ thủy tinh, đậy kín và bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh.
Cách dùng: Mỗi lần dùng, lấy khoảng 30-50g hỗn hợp cho vào cốc, pha với 50ml nước nóng khoảng 70°C. Khuấy đều và uống ngay. Uống 2 lần/ngày vào khung giờ 10h sáng và 4h chiều. Trước khi uống nên ăn nhẹ (chuối chín, dưa hấu…) để tránh kích ứng dạ dày. Sau khi uống nên súc miệng sạch để tránh ảnh hưởng đến men răng do acid citric.
Lưu ý: Cách dùng này cần duy trì liên tục hàng ngày để phát huy hiệu quả trong việc ngăn ngừa tích tụ sỏi canxi.
Để đạt hiệu quả tối ưu trong việc phòng ngừa sỏi thận vô cơ, người có nguy cơ nên kết hợp uống chanh đúng cách với chế độ sinh hoạt lành mạnh:
Uống đủ nước mỗi ngày: Ít nhất từ 1,5 đến 2 lít nước/ngày để làm loãng nước tiểu, ngăn sỏi kết tinh.
Tăng cường vận động thể chất: Giúp tuần hoàn tốt, hạn chế ứ đọng nước tiểu.
Ăn uống điều độ: Đảm bảo lượng canxi đầy đủ từ thực phẩm (sữa, rau xanh…). Hạn chế muối, thực phẩm chứa oxalat cao (rau bina, socola, trà đậm). Hạn chế sử dụng protein động vật và nước ngọt có ga. Tăng cường thực phẩm giàu citrate tự nhiên: Ngoài chanh, các loại trái cây như cam, bưởi, quýt cũng rất có lợi.
Kiêng kỵ khi dùng chanh: Không dùng khi đang bị tiêu chảy, đau dạ dày nặng. Không uống chanh khi bụng đói (nên ăn nhẹ trước). Không dùng nếu hỗn hợp có dấu hiệu biến chất, lên men hoặc đổi màu.
Trên báo laodong cho biết, uống nước chanh còn có thể phòng ngừa và điều trị các bệnh tim mạch, vì nước chanh có thể làm giảm tác dụng của ion canxi trong việc thúc đẩy quá trình đông máu, do đó có thể phòng ngừa và hỗ trợ điều trị bệnh cao huyết áp, thiếu máu cơ tim. Tuy nhiên, chúng ta nên uống nước chanh với lượng vừa phải và tham khảo ý kiến chuyên gia, bác sĩ trước khi sử dụng.
Có hai cách để làm nước chanh mật ong tại nhà
Rửa sạch chanh cho vào tủ lạnh 2 tiếng, lấy ra thái lát (mỗi quả chanh cắt thành 15 đến 20 lát)
Cách 1: Rửa sạch, thái lát chanh, cho vào cốc. Sau đó, lấy khoảng 2 thìa cà phê mật ong, từ từ đổ nước ấm vào. Khuấy đều. Nếu thích uống đá, bạn có thể thêm đá viên.
Cách 2: Ngâm chanh đã rửa sạch và cắt lát vào mật ong. Bảo quản trong tủ lạnh để mật ong và chanh hòa quyện hoàn toàn. Mỗi sáng, dùng muôi sạch múc một lát chanh ra, ngâm vào nước rồi uống. Cách này dễ thực hiện lâu dài. Nếu không, nhiều người thấy việc cắt chanh mỗi ngày rất phiền phức và không uống thường xuyên.
Chanh là loại quả dân dã nhưng có giá trị dược liệu cao, đặc biệt trong việc phòng ngừa sỏi thận vô cơ nhờ khả năng tăng lượng citrate tự nhiên trong nước tiểu. Khi được sử dụng đúng cách và kết hợp với chế độ ăn uống, sinh hoạt khoa học, chanh có thể trở thành “trợ thủ” đắc lực giúp bạn duy trì sức khỏe thận và phòng tránh tái phát sỏi hiệu quả, an toàn và tiết kiệm.
